Japońska ceremonia parzenia herbaty

Chanoyu, czyli ceremonia herbaciana, to jedna z najbardziej rozpoznawalnych tradycji japońskich, pochodząca z XIV w. Niezwykle atrakcyjna wizualnie, była w swoim założeniu drogą do osiągnięcia harmonii ze światem i przyrodą. Rytuał ten wymaga odpowiedniej oprawy, dzięki której można oderwać się od codzienności i zbliżyć do natury.




1Podniosły i uroczysty charakter ceremonii parzenia herbaty podkreśla fakt istnienia specjalnego pomieszczenia, zaprojektowanego wyłącznie do tego celu. Pawilon herbaciany charakteryzować musi odpowiednie wyposażenie: oświetlenie, parawany, kwietne dekoracje nawiązujące do natury, a także otoczenie:  ogrody, w których ceremonia herbaciana rozpoczyna się powitaniem gości i spacerem.



2Podczas ceremonii stosuje się sproszkowaną zieloną herbatę (matcha). Wytwarzana jest ona w procesie mielenia wysokogatunkowej herbaty (tencha), pochodzącej ze specjalnych plantacji, na których krzewy tej odmiany są celowo osłaniane przed słońcem, by spowolnić ich wzrost. Matcha, ze względu na swój wyrazisty kolor i smak, używana jest w Japonii również do celów kulinarnych, głównie do wypieków.



3Ceremonię prowadzi mistrz herbaty – chajin, czyli dosłownie człowiek herbaty, lecz równie ważny jest gość honorowy (shokyaku) – autorytet, który pomaga mistrzowi prowadzić konwersację oraz własnym przykładem wskazuje gościom, w jaki sposób należy się zachować podczas rytuału. Autorem kultywowanej do dziś tradycji parzenia herbaty oraz jednym z najwybitniejszych jej mistrzów był żyjący w XVI wieku Sen no Rikyū.



4Wszyscy uczestnicy rytuału, który może trwać do czterech godzin, są sobie równi, co symbolizuje pokłon wykonywany przez gości ceremonii jeszcze przed jej rozpoczęciem. Wymusza go nieduży otwór, zwany nijiri-guchi, przez który wchodzi się do pawilonu herbacianego. W dawnych czasach samuraje i urzędnicy zobowiązani byli przed wejściem do pawilonu pozostawić oznaki swojego statusu (np. miecze), by tym podkreślić demokratyczny charakter ceremonii.



5Ceremonia parzenia herbaty składa się z trzech części. Na wstępie okna zasłonięte zostają bambusowymi parawanami, powodując półmrok w pawilonie, następnie serwowany jest skromny poczęstunek oraz słodycze, po czym goście mogą  odbyć spacer po ogrodzie. W czasie ostatniej części, zwanej nochiseki, wnoszone są akcesoria do parzenia herbaty oraz następuje przygotowanie napoju przez mistrza ceremonii. Gospodarz prowadzi rytuał w całkowitej ciszy, podczas gdy goście koncentrują się na jego oszczędnych i celowych ruchach.



6Akcesoria niezbędne w ceremonii herbaty to mata o powierzchni 9 m2, na której klęczy mistrz podczas rytuału, jedwabna ściereczka, którą wyciera on czarki do herbaty, bambusowa szpatułka do nabierania herbaty oraz chochelka z tego samego materiału do nabierania wody. Równie ważny jest żeliwny czajniczek (cha-gama), który znajduje się nad paleniskiem, oraz proste czarki, z których spożywa się napój.



7Parzenie herbaty odbywa się osobno dla każdego z gości. Po przetarciu utensyliów herbacianych  i zagotowaniu wody gospodarz wsypuje 3 łyżki matcha do czarki, którą zalewa ciepłą wodą. Następnie za pomocą bambusowego pędzelka (chasen) miesza herbatę do momentu, aż pojawi się piana – tzw.  jaspisowy mus – oraz podaje gościowi, który po wypiciu napoju oddaje czarkę mistrzowi. Każdorazowo czarki płukane są przez mistrza w naczyniu z zimną wodą, zwanym mizuashi.


About the Author

Beata Pałac